On trouvera ci-après la version occitane du rapport moral qui sera présenté à l’AG du CREO le 10 octobre 2026 à Montpellier. La version française est disponible sur ce lien.
Vida intèrna del CREO 2025-26
Anam començar per una crida a engatjaments novèls dins lo CA (qu’elegirà son burèu). Mercé als collègas que i son presents e que sovetam que demòren. Mas ne cal maites, subretot per assegurar la representativitat academica del CREO dins Aude, Gard e Losera : sèm pas lo CREO « de Montpelhièr », sèm lo CREO Lengadòc.
Lo ròtle del CREO Lengadòc e de totes los que fan viure l’associacion es de representar l’ensenhament public de l’occitan a totes los nivèls de la societat : elegits, responsables administratius o sindicals e dins los quatre departaments concernits. Dins los temps aules que vivèm, l’escòla es pas esparnhada e l’accion collectiva es necita mai que tot per pensar las dificultats socialas, economicas, ecologicas e per las afrontar. Saique lo CREO es, dempuèi sa creacion vèrs 1960, lo luòc istoric de la reflexion e de l’accion per aparar, desvolopar e far conóisser l’ensenhament public de l’occitan. Viu de vòstre engatjament e de vòstra fisança. Lo nombre d’aderents monta, de 70 a 145 en 10 ans, çò qu’es la condicion de nòstra representativitat pertot ont devèm intervenir. Encara tròp d’oblits de cotisa, de segur ! E mai de la part de collègas actius reconeguts per lor dinamisme pedagogic ! Pensatz totes que l’influéncia de l’associacion depend d’aquel gèst d’adesion qu’es pas de negligir.
Tot l’an, avèm tenguts d’acamps regulars del burèu, amb d’escambis telefonics o visio nombroses e ensajat de responder del melhor als problèmas rescontrats.
La Jornada Total Festum, organizada a Lezinhan-Corbièras, a l’iniciativa de Mélanie Roussel, professora d’occitan a Lezinhan e Narbona, permetèt d’associar ensenhaires, escolans e parents per valorizar lo cursus bilingue de la mairala al collègi. Foguèt l’escasença de convidar – e finançar de segur – lo musician Jocelyn Papon qu’intervenguèt davant gaireben 80 escolans. Notam que las subvencions acordadas per Total Festum cobrisson pas que la mitat del budgècte d’aquestas jornadas pedagogicas annadièras.
Mai d’un collèga tenguèron los estands del CREO a Salinèlas (30) o a Sebazac (12). Los estands son l’escasença de vendre libres e aisinas pedagogicas indispensables a la difusion de nòstra cultura viva, e mai a la bona santat financièra de l’associacion. Es la condicion de son foncionament en general, mai que mai de las ajudas porgidas als projèctes pedagogics e a la documentacion (3000 euros) que ne trobaretz la presentacion detalhada dins Ensenhad’òc (https://www.felco-creo.org/wp-content/uploads/2026/09/2026-09-02-ENSENHADOC-2026-OC-A5.pdf).
Relacions amb las autoritats academicas
Dos CALR (conselh academic de las lengas regionalas) se tenon dins l’an. Cadun es preparat per un grop de trabalh despartamental. Son dètz acamps per an que demandan cadun un long temps de preparacion menimosa, de concertacion, d’estudis de dorsièrs, puèi de redaccion de renduts comptes… Son d’acamps essencials ont las causas se dison, s’argumentan e se decidon gaireben. Devèm reconóisser que tant los DSDEN coma lo Rectorat fan la pròva d’una atencion vertadièra dins los escambis e d’una volontat manifèsta de reglar las questions que se pausan a totes los nivèls. La tenacitat del CREO dins aquel encastre, en collaboracion amb l’OPLO (ofici public de la lenga occitana) e amb los sindicats, nos faguèt avançar sus mai d’un punt. Es aital, per exemple, que per la formacion contunhada dins Gard qu’èra problematica ongan, obtenguèrem un pòste dins l’encastre del dispositiu Ensenhar e la possibilitat per cinc collègas d’assistir a l’estagi academic de la debuta de l’an.
Relacions amb las collectivitats territorialas
Regretam, un còp de mai, l’abséncia quasi sistematica dels elegits – que foguèsson Region, despartaments, comunas e metropòlis – dins los acamps que venèm de ne parlar ont son oficialament convocats per lo rectorat. Es aquí pasmens – e pas dins los corredors o las relacions personalas – que las causas se jògan democraticament e es aquí que lo pes, l’influéncia, lo mèstier de cada elegit serián essencials a regard de nòstra administracion de tutèla se volián vertadièrament participar al desvolopament per totes de l’ensenhament de la lenga regionala. Saique los elegits, los sollicitam individualament quand se pausa, aicí o ailà, un problèma de pòste o de mejans. Mas lor manca sovent a eles una vision d’ensemble de l’ensenhament – una conoissença, de còps que i a – de sa quita existéncia !
Enfin, se recebèm d’unas collectivitats de sostens financièrs que valon reconoissença organica (1000 euros del despartament d’Erau, 1500 de la Region via Total Festum, 1000 euros de la Vila e Metropòli de Montpelhièr), devèm notar, coma l’an passat, una baissa grèva de las ajudas portadas a l’ensenhament public, consequéncia, coma se sap, del creis de las dificultats de las collectivitats territorialas. Es de regretar encara per l’an que ven. Citam :
– la baissa de la subvencion a Zo Petaçon, nòstra associacion relais que pòrta lo projècte academic que recampa los escolans del public (de milierats). Amb aquò, se fa pas mai qu’un recampament despartamental cada 2 ans, çò que plomba lo trabalh remirable e reconegut de nòstres professors de las escòlas.
– l’anóncia, en fin de 2024-25 de la suspension d’ajudas als projèctes culturals en occitan e en catalan (PEC CO), puèi, per l’OPLO, de las borsas Ensenhar pels estudiants tant coma de l’ajuda a l’inscripcion al DCL.
Rampelam que l’ensenhament public de l’occitan pertòca quasi 13000 escolans dins nòstra acadèmia, e qu’a vocacion aquel ensenhament, segon lo tèxt de la lei de 2021 – https://www.felco-creo.org/loi-n-2021-641-du-21-mai-2021-relative-a-la-protection-patrimoniale-des-langues-regionale/, d’èsser prepausat a totes. Demandam, coma ensenhaires e ciutadans, e mai coma militants, que l’atribucion de las ajudas a l’ensenhament de la lenga regionala siá mai transparenta que non pas actualament, dins totas las instàncias, regions, despartaments, vilas, vilatges, institucions interregionalas, regionalas o localas… Es una posicion de principi que la renovelam aicí : nos sembla normal que las chifras sián publicadas, que se sàpia clarament cada an quana soma es afectada per qual a qual, quina que siá la complexitat (relativa ça que la) de las estructuras ajudantas e ajudadas.
D’avançadas pasmens, montpelhierencas per exemple (n’i a d’autras dins Ensenhad’òc qu’avètz recebut e vos convidam a nos ne senhalar d’en cò vòstre…), avançadas pas necessàriament financièras, puslèu culturalas e politicas :
– Mercé a l’implicacion del pòl « Culture et patrimoine » de la Metropòli de Montpelhièr, e mai que mai de Marie Susplugas que ne foguèt l’èime, lo projècte 2025 : « Max Roqueta e Montpelhièr » foguèt largament capitat. Per 2026-27, lo projècte : « Femnas occitanas » es prometeire.
– Amb las eleccions municipalas se fondèt un collectiu « Montpelhièr l’occitana », regropant d’associacions de la vila e qu’obtenguèt una escota favorabla de la còla elegida. D’aquí la nominacion a la lenga e cultura occitanas d’un adjunt, Alban Zanchiello, e d’un vici-president de la metropòli, Éric Penso. Se son engatjats los dos a perseguir l’òbra de Boris Bellanger que caminèrem un pauc amb el e que tenèm a lo mercejar.
Situacion de l’ensenhament
De 20 qu’èran i a dètz ans, los licèus ont s’ensenha l’occitan son pas que 10. Los efectius son totjorn insufisents per assegurar lo seguit en collègi e noirir los vivièrs d’estudiants que se destinan a de professions où se demanda una bona competéncia linguistica. Es l’estatut desvalorizat de las opcions al licèu en general que mena a una situacion parièra. Lo nombre de professors certificats e agregats d’occitan quita pas de demesir en consequéncia, e los pòstes als concors tanben. Alara una part tròp bèla dels servicis es consacrada a ensenhar la valéncia, o a multiplicar lo nombre d’establiments, çò qu’a la longa alassa e fa dòl. Mai d’un professor en fin de carrièra exprimís son amarum.
La situacion es melhora en primièr gra : las contribucions al butletin o mòstran. Mas se pòt constatar que lo desvolopament del bilinguisme patís de la manca de personal qualificat, malgrat l’apòrt del dispositiu Ensenhar / professor. Los sites creats son de còps fragilizats per l’abséncia de personals de remplaçament, per las reformas de la formacion – los titularis d’una licéncia d’occitan se fan tròp rars a l’ora d’ara. Urosament los sites mai ancians son sovent tenguts per lo vam de collègas motivats e competents dins mai d’un luòc ont lor eficacitat es reconeguda.
In fine e sens suspresa, lo CREO ten a regretar lo trantalh d’unes cadres intermediaris (IEN, caps d’establiments) pas totjorn consents de seguir la volontat de desvolopament del bilinguisme, e mai siá afortit oficialament per las instàncias decisionàrias del rectorat o recomandat per las de la Region. Sus aquela question que nos es pas estrangièra, nos cal èsser collectivament vigilants e solidaris.
